Oksykodon to półsyntetyczna substasncja psychoaktywna z rodziny opioidów należąca do klasy morfinianów. Jest jednym z najczęściej stosowanych opioidów przeciwbólowych na świecie, zaraz obok tramadolu oraz kodeiny. Oksykodon został po raz pierwszy wyprodukowany w Niemczech w 1916 roku z tebainy – alkaloidu pochodzącego z opium, pozyskiwanego z maku lekarskiego. Rok później po raz pierwszy zastosowano go w medycynie, również w Niemczech. Od tamtej pory, zastosowanie oksykodonu w medycynie drastycznie wzrosło i obecnie jest stosowany na całym świecie. Oksykodon jest alternatywnym środkiem terapeutycznym wymienionym na liście leków podstawowych Światowej Organizacji Zdrowia, i jest dostępny jako lek generyczny. W 2023 r. był 49. najczęściej przepisywanym lekiem w Stanach Zjednoczonych, z ponad 13 milionami recept. Dostępnych jest wiele preparatów zapobiegających nadużywaniu, np. w połączeniu z naloksonem lub naltreksonem. Na rynku dostępne są również preparaty zawierające oksykodon i NLPZ, takie jak paracetamol czy ibuprofen.
Oksykodon wywołuje efekty typowe dla agonistów receptorów opioidowych μ (Mu), co wskazuje na farmakologiczne podobieństwo do bardziej tradycyjnych opioidów tej samej klasy, takich jak kodeina czy morfina. Związki te wywierają swoje działanie poprzez wiązanie się z receptorem opioidowym μ i jego aktywację. Dzieje się tak, ponieważ opioidy strukturalnie naśladują endogenne endorfiny, które naturalnie występują w organizmie i również oddziałują na zestaw receptorów opioidowych μ. Sposób, w jaki opioidy naśladują strukturalnie te naturalne endorfiny, powoduje euforię, łagodzenie bólu i działanie przeciwlękowe. Dzieje się tak, ponieważ endorfiny są odpowiedzialne za zmniejszanie bólu, wywoływanie senności i ogólne uczucie przyjemności. Mogą być uwalniane w odpowiedzi na ból, intensywny wysiłek fizyczny, orgazm lub ogólne podekscytowanie.
Według przeliczników, 10 miligramów oksykodonu doustnego jest mniej-więcej równoważne dla 30 miligramów morfiny doustnej. W wysokich dawkach, w przypadku przedawkowania lub u niektórych osób niemajacych tolerancji na opioidy, oksykodon może powodować płytki oddech, spowolnienie akcji serca, zimną/wilgotną skórę, przerwy w oddychaniu, niskie ciśnienie krwi, zwężenie źrenic, zapaść krążeniową, zatrzymanie oddechu i śmierć wywołaną z reguły przez depresję oddechową. Podobnie jak inne opioidy, oksykodon to substancja którą charakteryzuje duży potencjałem nadużywania. Poza uzależnieniem fizycznym, zwiążek ten może powodować uzależnienie psychiczne u niektórych osób. W przypadku uzależnienia, nagłe zaprzestanie stosowania leku może wywołać silną potrzebę zażycia i objawy odstawienne które cechują takie objawy jak ból głowy, wymioty, senność, bóle mięśni i stawów, drgawki, i inne objawy podobne do grypy.
W przypadku długotrwałego i powtarzającego się stosowania rozwija się tolerancja na wiele skutków działania oksykodonu. Tempo, w jakim to następuje, jest różne dla różnych skutków, przy czym tolerancja na skutki wywołujące zaparcia rozwija się szczególnie powoli. W rezultacie użytkownicy muszą przyjmować coraz większe dawki, aby osiągnąć te same efekty. Następnie potrzeba około 3–7 dni, aby tolerancja zmniejszyła się o połowę, i 1–2 tygodni, aby powrócić do poziomu wyjściowego (przy braku dalszego spożycia). Oksykodon wykazuje tolerancję krzyżową ze wszystkimi innymi opioidami, co oznacza, że po spożyciu oksykodonu wszystkie opioidy będą miały osłabione działanie.
Autor tekstu: horsii
